Zer da tornu mekaniko bat?

Tornu mekanikoa dagoen makina-erreminta zaharrena da. Uste denez, lehen tornua K.a. 1000-850 urteen artean agertu zen Egipton. Harrezkero, makina-erreminta hau etengabe garatu eta egokitu da metal-mekanikaren industriaren beharretara. Baina zer da tornu bat eta zein dira haren atal garrantzitsuenak?

Tornu mekanikoaren ezaugarriak

Tornua asmatu zen lehen makina-erreminta izan arren, Industria Iraultza arte ez zen hobetzen hasi, gaur egun ezagutzen dugun ekipo bihurtu arte. XVII. mendean egokitu zen makina hau metalezko piezei forma emateko, eta XVIII. mendean lortu zen, lehen aldiz, tornu mekanikoak piezak seriean eta zehaztasun handiz ekoiztea.

Harrituko zaitu jakiteak 1780an jada erreminta-euskarri irristakorra zuen tornu bat sortu zela; 1797an, makina honen ebaketa-erreminta abiadura konstantean aurrera egiteko gai zen jada, eta 1820 eta 1840 artean tornu kopiagailuak eta errebolber-tornuak asmatu ziren; 1839an, berriz, tornu paraleloa patentatu zen lehen aldiz, zilindratu eta hariztatu ahal izateko. 1890erako, Norton kaxa ospetsua akoplatu zitzaien tornu paraleloei; horri esker, engranajeak eskuz alda daitezke eta hariztatu beharreko piezen urratsak finka daitezke.

Zer da tornu mekaniko bat eta zergatik da hain garrantzitsua mekanizazioaren industriarentzat? Tornu mekanikoa makina-erreminta multzo gisa definitzen da, pieza geometrikoak, errebolusiokoak, mekanizatzeko gai dena. Tornu mekaniko batek funtziona dezan, beharrezkoa da piezak bere ardatzaren gainean biratzea abiadura handian; horregatik, pieza buruan edo bi zentratze-punturen artean (kontrapuntua) finkatzen da. Pieza biratzen ari den bitartean, ebaketa-erreminta haren gainazalera hurbiltzen da, aurrerapen-mugimendu erregulatu batean. Ebaketa-erremintak pieza ukitzen duenean, materialaren harroketa gertatzen da, txirbil deitzen diren xafla txikien moduan.

Tornu mekanikoaren atalak

Tornu mekanikoak, mekanizazio-tailerretan gehien erabiltzen diren makina-erremintetako batek, atal hauek ditu:

• Bankada. Tornuaren oinarria da, eta gainerako atalei eusten die. Goiko aldean hainbat gida daude, buru mugikorra, orga nagusia eta kontrapuntua irristatzeko aukera ematen dutenak. Horien gainean jartzen da mekanizatu beharreko pieza.
• Buru finkoa. Tornu mekanikoaren buru finkoak engranajeak eta poleak gordetzen ditu, mekanizatu beharreko piezari eta aurrerapen-unitateei bultzada ematen dietenak. Buru finkoan daude motorra, ardatza, abiadura-hautagailua, aurrerapen-unitatearen hautagailua eta aurrerapen-noranzkoaren hautagailua. Buru finkoak piezari eusten dio eta biraketa ematen dio.
• Kontrapuntua. Lan batzuetan erabiltzen den mekanizazio-elementu bat da, eta bi punturen artean mekanizatzen diren piezei eusteko eta haiek kokatzeko balio du. Kontrapuntua mugigarria da, eta bankadaren gainean posizio desberdinetan finka daiteke.
• Orga eramangarria. Orga nagusi batek osatzen du, erreminta nagusia daramana eta mugimendu axiala ematen diona. Gainera, zeharkako orga bat du, izenak dioen bezala orga nagusiaren gainean zeharkako desplazamendua egiten duena, modu erradialean. Tornu batzuetan, paraleloan adibidez, hirugarren orga orientagarri bat dago; orga hori charriot batek, oinarri batek eta erreminta-euskarriko torreta batek osatzen dute.
• Chuck edo buru birakaria. Tornu mekanikoaren atal honek pieza eusten du, mekanizazioa egiten den bitartean bere ardatzaren gainean bira dezan. Hainbat chuck mota daude: lau matxardakoa, hiru matxardakoa, unibertsala, etab.
• Norton kaxa. Tornuaren atal hau makinaren abiadurak doitzeko erabiltzen da, kaxaren barruan jarritako engranajeekin funtzionatzen duten zenbait palankaren bidez.

Eusteko elementuak

Makina-erreminta guztiek, edozein direla ere, piezak eusteko sistema bat izan behar dute. Zergatik da hain garrantzitsua? Eustea ezinbestekoa da mekanizazio guztietan; izan ere, hainbat erreminta eta osagarriren bidez, pieza plater batean finko jartzeko aukera ematen du, mekanizazioa egiten den bitartean mugi ez dadin.

Makina-erreminta batzuek eusteko sistemak dituzte berez, baina mekanizazio-beharren arabera akopla daitezkeen osagarriak ere onartzen dituzte. Tornu mekanikoan, osagarri hauek izan daitezke:

• Eusteko platerak. Bi motatakoak izan daitezke: atzapar unibertsalekoak eta atzapar bigunekoak. Badira hiru, lau edo sei atzaparreko platerak ere. Platerak pieza makinari finkatzen dio aldi baterako, eta mekanizazio-mugimendua transmititzen du.
• Zentroak edo puntuak. Osagarri hauek pieza buruan eta kontrapuntuan eusten dute.
• Arrastatze-torlojuak. Torlojua tornu mekanikoaren plateran eta piezan finkatzen da. Pieza zentroen artean jartzen denean mugimendua transmititzeaz arduratzen dira.
• Lunetak. Ohikoena finkoa da. Osagarri honek piezaren muturrari eusten dio, zentroen artean edo kontrapuntuarekin mekanizatzea ezinezkoa denean. Luneta mugikorra beste luneta mota bat da; organ jartzen da, eta aproposa da tamaina handiko piezak mekanizatzeko.
• Erreminta-euskarriko torreta.
• Arrastatze-platerak eta atzapar independentekoak. Lehenengoa, ezaugarriengatik buruan erraz munta ezin daitezkeen piezak mekanizatzeko erabiltzen da. Bigarrenak lau atzapar ditu, matxarden antzera, elkarrengandik independenteak.