Arrabotatzeko makina bertikala edo mortasatzeko makina

Arrabotatzeko makina bertikala edo mortasatzeko makina, batzuetan limatzeko makina bertikala ere deitua, mortaxatze bidezko mekanizaziorako erabiltzen den makina-erreminta da. Mekanizazio horri esker, ebaketa-erremintarekiko paraleloak diren arteka egin daitezke, baina baita engranajeen hortzak ere.

Zer da arrabotatzeko makina bertikala edo mortasatzeko makina?

Arrabotatzeko makina bertikalaren edo mortasatzeko makinaren ezaugarria mugimendu zuzen alternatiboa da, eta mugimendu horrek txirbil-harroketa bidezko mekanizazioa ahalbidetzen du, ebaketa-erreminta (aho bakarrekoa) mekanizatu beharreko piezaren gainazalera hurbiltzen denean. Pieza lan-mahaian finko geratzen da, lotura-sistema desberdinen bidez, hala nola bridak.

Makina-erreminta hau mekanizazio-tailerretan erabiltzen da ebaketa-erremintarekiko paraleloak diren artekak lortzeko, baina baita kamen, plaken, palanken, engranajeen, txabeten eta abarren ingeradak sortzeko ere. Mortasatzeko makina geldiune batean geratu den makina-erreminta da, mekanizazio-teknologia berrietara egokitu ez dena; izan ere, horietan egiten diren lanak beste makina-erreminta batzuetan egin daitezke, hala nola fresatzeko makinan.

Hala ere, arrabotatzeko makina bertikalak edo mortasatzeko makinak abantaila bat du: prozesu horiek egiten dituzten beste makina-erreminta batzuek baino dimentsio handiagoko piezak mekanizatzeko onartzen ditu.

Mortasatzeko makina honako zati hauek osatzen dute:

• Bankada, orga luzetarakoaz hornitua; haren gainean dago zeharkako orga, mahai birakari batekin (makinaren arabera).
• Zutabea.
• Erreminta-euskarria.
• Aharia.
• Lan-mahaia.
• Abiadura-kaxa.

Mortasatzeko makina motak

Unibertsala	Mortasatzeko makina unibertsala edo arrunta buru finkokoa (bertikala) eta orientagarria (mortasatzeko makina inklinatua) izan daiteke. Mortasatzeko makina horien mahaia karratua edo zirkularra izan daiteke; mahaia zirkularra bada, bi ardatz perpendikularren mugimenduaz gain, mahaiaren platerak ere biratzen du.
Puntzonatzeko makinak	Mortasatzeko makina unibertsalen edo arrunten antzekoak dira, baina potentzia handiagoa eta zehaztasun handiagoa dute lanetan.
Atari-mortasatzeko makina	Dimentsio handiko piezak mekanizatzeko erabiltzen dira. Tamaina handiko mahai batean instalatzen dira, eta haren gainean atari bat jartzen da, erreminta-euskarria akoplatzen zaiona. Mortasatzeko makina honen mugimendua desberdina da, aurrerapena atariari esker lortzen baita.
Eramangarriak	Beste makina motetan landu ezingo liratekeen dimentsio handiko piezak mekanizatzeko erabiltzen diren mortasatzeko makinak dira.
Mortasatzeko makina modernoak	Mortasatzeko makinak guztiz garatu ez ziren makinak badira ere, horietan egiten diren lanak beste makina batzuetan egin baitaitezke, hala nola fresatzeko makinetan, nabarmendu behar da badirela mortasatzeko makina modernoak, zeharkako orgaren gainean mahai birakaria dutenak eta torloju amaigabe bati eta koroa helizoidal bati esker funtzionatzen dutenak. Horietan lau mortaxatze mota egin daitezke: ingeratzea, mortaxatze zirkularra, pieza bat zati berdinetan banatzea eta plano berean mortasatzea.

Mortaxatze-prozesua arrabotatzeko makina bertikalean

Mortasatzeko makinaren ezaugarri nagusia haren mugimendua da. Makina-erreminta honek aurrerapeneko mugimendu zuzen bertikal alternatiboa eta hutsean atzera egiteko beste mugimendu bat ditu, mekanizatu beharreko piezen gainean, makinan finko geratzen baitira. Mugimendu horiei esker, aho bakarreko erremintaren ebaketa-norabidearekiko paraleloak diren gainazal lauetan lan egin daiteke.

Arrabotatzeko makina bertikalaren edo mortasatzeko makinaren beste ezaugarri bat egin ditzakeen hiru mugimenduak dira:

• Ebaketa: erremintak edo aho bakarrekoak egiten du, plano bertikalean luzetarako desplazamendu bati jarraituz.
• Aurrerapena: mekanizatu beharreko piezak egiten duen zeharkako desplazamendua edo desplazamendu zirkularra da.
• Pasada-sakonera: piezaren luzetarako eta ardatz-norabideko mugimenduak edo desplazamenduak sortzen du.

Sartze-mugimendua edo pasada-sakonerako mugimendua mekanizatu beharreko piezaren eta aho bakarreko erremintaren artean egiten den kokapenari esker lortzen da. Sartze-mugimendua lehen pasadatik lortzen da, txirbil-harroketaren aurreko lana baita. Hala ere, pieza finkatu ondoren, hurrengo sartze-mugimenduak (hainbat pasada behar badira) mekanizatu beharreko piezaren desplazamenduaren bidez lortuko dira.

Nola funtzionatzen du arrabotatzeko makina bertikalak edo mortasatzeko makinak?

Arrabotatzeko makina bertikalak edo mortasatzeko makinak oinarrizko funtzionamendu-printzipio bat du: energia elektrikoa energia mekaniko bihurtzen da motor elektrikoaren eraginari esker. Lortutako energia mekanikoa abiadura-kaxatik igarotzen da, eta han operariak martxa erregulatu beharko du. Ondoren, abiadura-kaxak energia hori makinaren ardatzera transmititzen du engranajeen bidez, eta han dago ebaketa-erreminta. Egin nahi den lanaren arabera, lehen deskribatutako mortasatzeko makinaren mugimenduak gertatuko dira. Mugimendu horiek aho bakarreko erreminta mugimendu zuzen eta joan-etorrikoarekin bultzatzeko balio dute; ebaketa-erreminta jaistean konpresioa gertatzen da, eta erreminta atzera egiten hasten denean, txirbil-harroketa sortzen da.