Zer da mortaxatze bidezko mekanizazioa?

Mortaxatze bidezko mekanizazioa metal-mekanikan piezei forma emateko erabiltzen diren teknika ugarietako bat da, txirbil-harroketa bidez, eta luzetarako artekak sortzeko erabiltzen da; engranajeak direnean, mortaxatzeak hortzak egiten ditu.

Zer da mortasatzeko makina?

Mortaxatze bidezko mekanizazioa mortasatzeko makinan egiten da, eragiketa mota hori egiteko makina espezializatuan. Prozesu honen ezaugarria da makinaren mugimendu nagusia translaziozkoa dela, eta erabiltzen den ebaketa-erreminta aho bakarrekoa dela.

Mekanizazio-eragiketa multzo horren bidez, aho bakarreko erremintak jarraitzen duen norabidearekiko arteka paraleloak sor daitezke, baina baita gainazal lauak ere, eta, engranajeen kasuan, haien hortzak lortzen dira. Mortasatzeko makinaren mugimendu nagusia plano bertikal bati jarraituz egiten da.

Mortasatzeko makinan, txirbil-harroketa gertatzen da lan-mahaiari lotutako piezak mugitzen direnean. Aho bakarreko erremintak aurrerapeneko edo atzerapeneko mugimendu zuzen bati jarraitzen dio piezen gainazalean. Mortasatzeko makinaren abantaila da mortasatzea egiten duten beste makina-erreminta batzuek onartzen dituztenak baino dimentsio handiagoko piezak mekaniza daitezkeela.

Zein dira mortasatzeko makina baten zatiak? Makina honetan bankada bat dago, zutoin bati irmo lotuta; burua inklinagarria da, eta orga bertikal bat du, eta horri lotzen zaio ebaketa-erreminta. Bankadaren gidetan orga luzetarakoa (desplaza daitekeena) dago; orga luzetarakoaren gainean zeharkako orga jartzen da, mahai birakari bat duena.

Fresatzeko makina mortaxatze bidezko mekanizaziorako

Mortaxatze bidezko mekanizaziorako makina-erreminta espezifikoa mortasatzeko makina bada ere, eragiketa horiek fresatzeko makina batekin ere egin daitezke. Izan ere, fresatzeko makina oso makina-erreminta moldakorra da, eta mekanizazio mota ugari egiteko aukera ematen du.

Mortaxatze bidezko mekanizaziorako, ezinbestekoa da fresatzeko makinari osagarri berezi bat akoplatzea: mortasatzeko gailua. Gailu horri esker, ardatzaren biraketa-mugimendua mugimendu zuzen alternatibo bihur daiteke. Merkatuan badira fresatzeko makinak mortasatzeko gailua makinaren goiko besoaren atzealdean dutenak, eta gailu horren mugimendua fresatzeko makinaren motorrean sortzen da.

Nolakoa da mortaxatze bidezko mekanizazio-prozesua?

Mortaxatze bidezko mekanizazioan ebaketa-erreminta bertikalki mugitzen da, eta batzuetan norabide zeihar bati jarraitzen dio, gainazal lauak eta artekak lortzeko. Mortasatzeko makinetan, pieza finko dago eta hainbat lotura-sistemaren bidez eusten zaio: mordaza, bridak edo prisma. Mortasatzeko makinaren ahalmena handitzeko, buru zatitzaile bat edo mahai zatitzaile bat gehi daiteke.

Mortasatzeko makinan lor daitezkeen emaitzak oso zehatzak dira. Hori makina honek egiten dituen mugimendu desberdinei zor zaie:

• Ebaketa-mugimendua: erremintak mortasatu beharreko piezaren gainean egiten duen desplazamendu bertikal eta luzetarakoari esker sortzen da.
• Aurrerapen-mugimendua: piezak egiten duen zeharkako desplazamenduak edo desplazamendu zirkularrak sortzen du.
• Pasada-sakonerako mugimendua: mekanizatu beharreko piezak egiten duen luzetarako edo ardatz-norabideko desplazamenduaren bidez lortzen da.

Baina mortasatzeko makinaren mugimendu horiez gain, nabarmendu behar da erremintak mugimendu alternatibo sail bat sor dezakeela: beheranzkoa eta goranzkoa. Beheranzko mugimendua da, berez, ebaketa-mugimendua, eta goranzkoa, berriz, hutsean atzera egitekoa.

Bestalde, erremintaren posizioaren arabera, lan desberdinak egiten dira. Erreminta horiek bertikalean daudenean, artekak lortzen dira, eta pieza baten barneko gainazala landu daiteke. Erremintak plano horizontal batean jartzen badira, orduan piezen arbastatzeaz, mozketaz, artekatzeaz eta akaberaz hitz egiten da.

Nabarmendu behar da mortaxatze bidezko mekanizazioa egiten duen erreminta langile kualifikatuek erabili behar dutela; izan ere, pieza horrek ezegonkortasun elastikoko esfortzu handiak (gilbordura) jasaten ditu; gainera, ebaketa-erremintaren eta mekanizatu beharreko piezaren artean igurtzi handiak eragiten dituzten alboko erreakzioak ere jasan ditzake. Horregatik, gomendatzen da mortasatzeko erreminta ahalik eta laburrena izatea bere euskarri-puntuarekiko; hori bete ezin bada, ebaketa-abiadura murriztu behar da, bai eta pasada-sakonera ere.

Mortasatzeko makinako lanak

Lehen aurreratu dugun bezala, mortasatzeko makina batek hainbat mekanizazio-lan egin ditzake. Dena erremintaren kokapenaren araberakoa da, bai eta ebaketa-abiaduraren eta pasada-sakoneraren araberakoa ere. Adibidez, barneko artekatzerako, ezinbestekoa da zabalera kalibratua duen aurrealdeko ebaketa-erreminta bat erabiltzea, edo, bestela, arbastatzeko eta akaberako erremintak erabil daitezke; dena piezari eman nahi zaion zehaztasun-mailaren araberakoa da.

Mortasatzeko makinak guztiz garatu ez diren makina-erremintak dira, horietan egiten diren prozesuak beste makina sofistikatuago batzuetan lor baitaitezke. Hala ere, makina horiek txabeta-artekak, poleak, bolanteak, matrizeak, plakak, kamak eta abar lortzeko diseinatu ziren.