Zizailaren mugimendua: zizailadura-indarra

Zizaila metalgintza-industrian aplikazio ugari dituen erreminta da. Zizaila eta haren mugimendua plastikoak, metal-xaflak, lodiera txikiko egurrak eta papera bera ere mozteko erabiltzen dira. Materialek lodiera handiagoa dutenean, motor elektrikoz funtzionatzen duen zizaila batera jotzen da.

Zer da zizaila?

Zizailak artazien antzekoak dira, baina askoz handiagoak eta industriarako egokiak. Zizaila ahodun bi labanaz osatuta dago, eta labana horiek elkarren aurka jartzen dira moztu nahi den gainazalaren gainean sakatzean; aplikatutako presioari esker, gainazalaren erresistentzia gaindi daiteke. Hori trakzioari esker gertatzen da, eta horregatik zeharka daiteke gainazala, hautsi eta pieza bakarra bitan bereizi.

Nabarmentzekoa da moztutako piezaren ertzak nahiko irregularrak direla; beraz, zehaztasun-lanak badira, baliteke piezak artezketa-prozesu bat behar izatea, artezteko makinekin edo eskuzko metodoen bidez egin daitekeena. Baina zein da zizailen printzipioa? Nolakoa da zizaila eta haren mugimendua?

Ebakia egin ahal izateko, presio jakin bat egin behar da. Presio hori beheko aldean dagoen besoaren eta presioa eginez gora eta behera mugitzen den beste besoaren artean palanka eginez lortzen da. Eskuzko erremintetan, langileak egiten du zizailaren mugimendua. Hala ere, badaude tamaina handiko zizaila automatikoak ere.

Zizaila motak

Hainbat zizaila mota aurki daitezke, ematen zaien erabileraren arabera sailkatuta:

• Ile-moztekoa: ehunetarako.
• Inausteko zizaila: lorezaintzarako.
• Metalerakoa: metal finak mozteko erabiltzen da, eta, aldi berean, egiten duten ebaki motaren arabera banatzen dira: zuzena eta kurbatua, eskuinerantz eta ezkerrerantz
• Barailak: erreskate-lanetarako
• Industriala: industriako lanetarako makina-erreminta espezializatua. Metalgintzan erabiltzen den zizaila mota da, material desberdinetako xaflen gainean presioa egiten denean ebaki bertikalak egiten dituena. Motor elektrikodunak ere egon daitezke, presio handiagoa egiteko.

Zizaila hidraulikoa edo industriala

Zizaila hidraulikoak makinaren mekanismoak likido edo gas baten gainean presioa egiten duenean funtzionatzen du. Makina-erreminta hau, aldi berean, bi motatan banatzen da: gillotinakoa eta pendulukoa. Lehenengoa metal-xaflak mozteko erabiltzen da, eta mekanikoa edo hidraulikoa izan daiteke; zizaila hidraulikoak edo pendulukoak, berriz, abiadura, kalibrea eta egiten diren ebakiak ikusteko aukera ematen duten bereizgailuak eta pantailak erabiltzen ditu.

Zizaila hidraulikoak, izenak dioen bezala, mekanismo hidraulikoa du. Bi labana ditu: bata goiko aldean dago eta mugimendua egiten du; bestea beheko aldean dago eta finkoa da. Zizaila hidraulikoaren eta haren mugimenduaren ezaugarria da labanaren arteko tarte bat erabiltzen dela landu beharreko piezaren gainean ebaketa-indarra aplikatzeko.

Zizaila: mugimendua eta indarra

Zizaila eta haren mugimendua aztertzean, zizailadura-indarra deritzona sartzen da jokoan. Indar konposatua da; zizailadura-indarra beti da paraleloa eragiten duen gainazalarekiko, eta pieza zatitzen du. Horrela gertatzen da landu beharreko pieza bitan bereiztea. Zizailadura-indarraren ezaugarria da bi indar aplikatzen direla aldi berean objektu beraren gainean, haren gainazaleko bi puntu zehatzetan.

Indar horiek ere ezaugarri bereziak dituzte. Piezaren gainazaleko puntu jakinetan aplikatzeaz gain, magnitude bera izan behar dute; bestalde, kontrako noranzkoan aplikatu behar dira, baina beti ekintza-lerro paraleloak erabiliz.

Zizaila eta haren mugimendua ulertzeko, hautsi nahi den arkatz bat jartzen da adibidetzat. Bi indar aplikatzen dira, presioa arkatzaren luzerako puntu jakinetan biltzen da, eta deformatzea edo haustea lortzen da.

Zizailadura-esfortzua

Zizailadura-indarra eta piezan dituen ondorioak aplikatutako indarraren magnitudearen eta indar hori aplikatzen den eremuaren araberakoak dira. Horrela sortzen da «zizailadura-esfortzua» kontzeptua, bi faktore hartzen baitira kontuan pieza bat bitan moztu ahal izateko. Sektore batzuetan, eraikuntzan adibidez, zizailadura-esfortzuari esfortzu ebakitzaile edo ebaketa-esfortzu deritzo.

Zizailadura-esfortzua, Nazioarteko Sisteman, metro karratuko newtonetan neurtzen da, eta unitate horri pascal deritzo. Batez besteko esfortzua kalkulatzeko, formula matematiko bati jarraitu behar zaio: indarra indarra aplikatzen den eremuaz zatitzen da. Hala ere, batzuetan aplikatutako indarra ez da nahikoa, eta piezaren deformazioa baino ez da gertatzen; esfortzu hori aplikatzeari uzten zaionean, pieza jatorrizko formara itzultzen da. Kasu horretan esaten da ebaketa-esfortzua eta deformazioa proportzionalak direla.

Halaber, zizailadura-modulua edo ebaketa-modulua deritzona sartzen da jokoan; hori ere pascaletan neurtzen da, eta haren balioa moztu nahi den material motaren araberakoa da.