Zein dira fresatzeko makina baten lan-ardatzak?

Fresatzeko makinak mekanizaziorako erabiltzen duten ebaketa-erremintagatik bereizten dira: fresa. Gainera, makinak plano kartesiarrarekiko egin dezakeen mugimenduagatik ere bai. Zein dira fresatzeko makina baten lan-ardatzak? Zer fresatzeko makina mota daude ardatz horien arabera?

Fresatzeko makina motak lan-ardatzen arabera

Txirbil-harrotzearen bidez mekanizatzen duten makina-erreminta hauek bi modutan sailka daitezke: ebaketa-erremintak (fresak) piezarekiko duen orientazioaren arabera eta ardatz kopuruaren arabera. Fresatzeko makina baten lan-ardatzen kopuruak mekanizazio-eragiketa jakin batzuk egitea mugatzen edo ahalbidetzen du.

Fresatzeko makinak, lan egiten duten ardatz kopuruaren arabera, honakoak izan daitezke:

• Hiru ardatz. Makina mota hauek fresaren eta mekanizatu beharreko piezaren arteko mugimendu erlatiboa kontrola dezakete plano kartesiarraren hiru ardatzetan (X, Y eta Z).
• Lau ardatz. Makina-erreminta hauek, sistema kartesiarraren hiru ardatzetan ebaketa-erremintaren eta landu beharreko piezaren arteko mugimendua ahalbidetzeaz gain, pieza biratzeko aukera ematen dute. Hau da, makinak piezaren biraketa ardatz baten inguruan kontrola dezake mekanismo zatitzaile baten bidez. Fresatzeko makina mota hauek asko erabiltzen dira forma zilindrikoa duten piezak mekanizatu nahi direnean.
• Bost ardatz. Bost ardatzeko fresatzeko makinak oso aurreratuak eta konplexuak dira; plano kartesiarrean mugitzeaz gain, piezaren hainbat biraketa kontrolatzen dituzte. Makina honetan piezaren biraketa bi ardatzetan egin daiteke, erremintarekiko perpendikularrean edo harekiko paraleloan; baina plano horizontalaren gaineko biraketa ere ahalbidetzen dute, erremintaren inklinazio-gradu batekin. Fresatzeko makina mota hauei esker pieza konplexuak mekaniza daitezke, eta fresak piezaren gainazalean duen irismen-angelua handiagoa da.

Zein dira fresatzeko makinaren mugimenduak?

Fresatzeko makinak oso moldakorrak diren makina-erremintak dira, eta txirbil-harrotzearen bidezko mekanizazioa ahalbidetzen dute. Landu beharreko piezaren gainazaleko soberako materiala ebaketa-erremintak pieza ukitzen duenean kentzen da. Fresatzeko makinei esker, hainbat material mekaniza daitezke, hala nola burdina eta burdinurtua, metal ez-ferrikoak, altzairua, egurra eta plastikoa bezalako material sintetikoak. Gainera, fresatzeko makina batean hainbat gainazaletako piezak landu daitezke: lauak, kurbatuak, hortzdunak edo zirrikitudunak.

Fresaren mugimendua

Fresatzeko makina batean, beste edozein makina-erremintatan bezala, lan-ardatzak eta desplazamendu-mugimenduak funtsezkoak dira mekanizazio ona egiteko. Desplazamendua ebaketa-erremintak, piezak edo lan-mahaiak egin dezake. Fresatzeko makinaren kasuan, fresa finko mantentzen den buruari lotuta egon ohi da. Makina hauetan, fresak biraketa-mugimendua du, bere ardatzaren inguruan biratzen baita.

Erreminta finko egon eta bere ardatzaren inguruan bakarrik biratu arren, fresatzeko makina mota batzuek fresaren inklinazio-angelua aldatzeko aukera ematen dute. Halaber, fresaren posizioa biratzen den ardatzarekiko luzatzeko aukera ere ematen dute.

Mahaiaren desplazamendua

Ebaketa-erreminta fresatzeko makinan finko badago, mahaiak egin behar ditu desplazamenduak, fresak pieza mekanizatu ahal izan dezan; pieza mahaiaren gainean muntatzen da eta bertan lotzen da. Mahaiaren mugimendua eskuzkoa edo automatikoa izan daiteke; dena fresatzeko makina motaren araberakoa da. Gainera, mahaiak aurrerapen-abiadurak edo hutseko mugimendu azkarrekoak izan ditzake.

Mahaia aurrerapen-kaxari esker mugi daiteke (milimetro minutuko); bertan, langileak egiten den mekanizaziorako behar den aurrerapena aukeratu beharko du.

Piezaren eta erremintaren arteko mugimendua

Pieza eta ebaketa-erreminta elkarrekiko mugitzen direnean, hiru motatako mugimendu desberdinak gerta daitezke:

• Ebaketa-mugimendua: fresaren puntak soberako materiala kentzeko egiten duen mugimendua da.
• Aurrerapen-mugimendua: erreminta ebaki gabeko gainazalera hurbiltzeko desplazamendua da.
• Pasaldi-sakonera edo zulaketa-sakonera: ebakiak sakonagoak izatea ahalbidetzen duen aurrerapen-mugimendua da.

Fresatzeko makinaren lan-ardatzetako mugimenduak

Ebaketa-, aurrerapen- eta sakonera-mugimenduez gain (egia esan, ebaketa-, aurrerapen- eta sakonera-abiadura gisa ere uler daitezke), makinaren lan-ardatzetan beste desplazamendu batzuk ere badaude. Bost izan daitezke, eta fresatzeko makina guztiek ezin dituzte egin. Dena erabiltzen den fresatzeko makina motaren araberakoa da.

Mugimendu oinarrizkoena, fresatzeko makina guztiek egiten dutena, luzetarakoa da. Desplazamendu hau X ardatzean egiten da. Mugimendu hau eraginkorra izan dadin, pieza mahaiari irmo lotu behar zaio masailen bidez. Mugimendu hau angeluak mozteko ere erabil daiteke. Luzetarako desplazamenduaz gain, fresatzeko makinek Y ardatzarekiko zeharkako mugimendua dute. Sinplea eta oinarrizkoa da, fresatzeko makina piezarekiko behar bezala kokatzeko erabiltzen baita. Hirugarren mugimendua bertikala da, eta Z ardatzean egiten da. Desplazamendu mota hau ebaketa-sakonera zehazteko erabiltzen da.

Hala ere, biraketa-mugimenduak ere badaude, luzetarako ardatzarekikoak edo ardatz bertikalarekikoak izan daitezkeenak. Luzetarako biraketa buru zatitzaile bati esker edo mahai oszilakor bat erabiliz gero da posible; bertikala, berriz, mahaia erabat edo 45 graduraino biratu daitekeenean gertatzen da.